Wstęp. Powiązanie między paleniem tytoniu a nieaktywnością lub umiarkowaną aktywnością fizyczną jest dobrze udokumentowane. Mało natomiast wiadomo o związkach między paleniem tytoniu a uczestnictwem w sporcie wyczynowym.
Cel. Celem badań była ocena rozpowszechnienia palenia tytoniu wśród sportowców, opisanie kierunków zmian w paleniu po zakończeniu ich kariery sportowej, a ponadto ustalenie czynników zwiększających ryzyko palenia wśród byłych zawodników.
Materiał i metody. Losowo wybranych polskich byłych sportowców (n=351, wiek 18-66) objęto anonimowymi badaniami ankietowymi dotyczącymi palenia w czasie sportowej kariery, okresu uprawiania sportu i osiągniętego w przeszłości poziomu sportowego, a ponadto obecnego statusu palacza, poziomu uczestnictwa w rekreacji ruchowej oraz cech demografi cznych. W celu określenia zmian w statusie palacza poszczególnych badanych zastosowano test rangowanych znaków Wilcoxon’a. Ryzyko palenia oceniono wykorzystując analizę regresji logistycznej.
Wyniki. Stwierdzono, że w czasie sportowej kariery badani charakteryzowali się niskim rozpowszechnieniem i małą intensywnością palenia. Po zakończeniu uprawiania sportu wyczynowego wzrastał odsetek palących mężczyzn (p<0,001) i kobiet (p<0,01), jednakże intensywność palenia była nadal niska. Analiza regresji logistycznej wykazała, że wśród byłych sportowców niepaleniu sprzyjały: starszy wiek wśród mężczyzn (p<0,05), niepalenie podczas kariery sportowej przez kobiety i mężczyzn ((p<0,0001), a także długi staż treningowy wśród kobiet (p<0,01).
Wnioski. Rezultaty badań sugerują, że promowanie uprawiania sportu wyczynowego wśród młodych ludzi może być ważna częścią strategii przeciwko paleniu w późniejszych okresach życia.