Istotą relacji terapeutycznej lekarza z pacjentem jest efektywna komunikacja między obiema stronami relacji. Komunikowanie nie ogranicza się do słów, obejmuje także całe spektrum komunikatów niewerbalnych, które nie są ekwiwalentem werbalnych. Zazwyczaj oba rodzaje przekazów prezentowane są łącznie. Również przekazy niewerbalne, podobnie jak komunikaty werbalne, pojawiają się w kontekście, który w znacznym stopniu określa znaczenie niewerbalnego komunikatu.

Komunikacja między pacjentem a lekarzem zawiera wszystkie elementy aktu komunikacyjnego, są one jednak bardziej sformalizowane, zinstytucjonalizowane, podporządkowane osiągnięciu celu, jakim jest określenie stanu zdrowia i/lub postawienie diagnozy w przypadku choroby. Kontakt między lekarzem i pacjentem zostaje nawiązany w chwili ich pierwszego spotkania (kontakt terapeutyczny). Kontakt terapeutyczny jest zatem podstawą komunikacji między lekarzem i pacjentem. Zawiera przekazane werbalnie treści oraz sygnały niewerbalne, demonstrujące chwilowy nastrój lekarza i chorego, cechy ich osobowości, utrwalone schematy reagowania lekarza i pacjenta, koloryt emocjonalny, model pracy lekarza.

Na charakter relacji lekarz-pacjent wpływają i jednocześnie ją modyfi kują: wypowiadane treści, okazywane uczucia i oceny oraz wzajemne postrzeganie się obu zaangażowanych stron. Niektórzy lekarze, praktykujący dłuższy czas, potrafi ą w przybliżeniu określić problem zdrowotny pacjenta, odczytując wysyłane komunikaty niewerbalne.

Omówienie w sposób wyczerpujący kontaktu niewerbalnego między lekarzem i pacjentem jest niezwykle trudne, z różnych powodów. Każdy kontakt jest indywidualny, inny, aczkolwiek podlega regułom oraz normom moralnym i społecznym. Omówienie zostało zatem ograniczone do prześledzenia zaangażowania niewerbalnego lekarza i niewerbalnej odpowiedzi na nie dorosłego pacjenta w czasie wizyty u lekarza pierwszego kontaktu (lekarza rodzinnego), przy założeniu, że obie strony relacji dbają o higieną osobistą i estetykę wyglądu.

Słowa kluczowe: lekarze, pacjent, kontakt terapeutyczny, relacja, komunikacja niewerbalna, physician, patient, therapeutic concact, relationship, non-verbal communication