Wstęp. Edukacja zdrowotna jest procesem, w którym ludzie uczą się dbać o zdrowie własne i innych, w tym w szczególności dokonywać wyborów sprzyjających zdrowiu. Spośród wielu standardów postępowania w profi laktycznej opiece zdrowotnej nad uczniami w środowisku nauczania i wychowania, edukacja zdrowotna nabiera coraz większego znaczenia i stanowi istotny element promocji zdrowia. Pierwsza międzynarodowa Konferencja w Ottawie (1986 r.), zakończona podpisaniem Karty Ottawskiej, podkreśliła znaczenie promocji zdrowia jako procesu umożliwiającego ludziom zwiększenie kontroli nad własnym zdrowiem oraz jego poprawę i wskazała na edukację zdrowotną jako jej podstawowe narzędzie.

Cel. Celem badania, skierowanego do pielęgniarek/higienistek szkolnych w województwie lubelskim, była ocena realizacji wybranego standardu w profi laktycznej opiece zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą szkolną, a mianowicie edukacji zdrowotnej.

Materiał i metody. Badaniem ankietowym objęto 413 pielęgniarek/ higienistek szkolnych, co stanowiło ok. 90% wszystkich, które realizowały profi laktyczną opiekę zdrowotną u dzieci i młodzieży w wieku szkolnym. Ocenie poddano m.in. zakres, tematykę oraz formy prowadzonego wychowania zdrowotnego.

Wyniki. Wyniki badania ankietowego wykazały, że edukacja zdrowotna realizowana była: w ramach szkolnego programu edukacji zdrowotnej; przy okazji przeprowadzania przez pielęgniarki/higienistki szkolne testów przesiewowych, porad ambulatoryjnych czy też innych świadczeń zdrowotnych; w ramach współpracy z innymi podmiotami, np. stacjami sanitarno-epidemiologicznymi; poprzez konsultacje z zakresu wychowania zdrowotnego, udzielane nauczycielom i wychowawcom klas. Barwnym wachlarzem okazały się nie tylko formy edukacji zdrowotnej, ale także ich tematyka. Badanie dostarczyło cennych informacji na temat zakresu, tematyki i form przeprowadzonej edukacji zdrowotnej wśród uczniów województwa lubelskiego, we wszystkich typach szkół, w tym specjalnych, a także będących w sieci szkół promujących zdrowie, czy też niepozostających w tej sieci. Uczniowie w województwie lubelskim w największym stopniu (ok. 90%), obok woj. lubuskiego i zachodniopomorskiego, objęci byli działaniami edukacyjnymi realizowanymi przez pielęgniarki szkolne (dane Instytutu Matki i Dziecka, 2007). Właściwie wdrażany standard w postaci edukacji zdrowotnej przyczynił się do poprawy jakości oraz optymalizacji profi laktycznej opieki zdrowotnej, świadczonej uczniom uczęszczającym do szkół na terenie województwa lubelskiego.

Wnioski. Edukacja zdrowotna to nie tylko przekazywanie wiedzy. Jak wskazują inne badania, uzyskanie odpowiedniego poziomu wiedzy – w tym przypadku o zdrowiu – nie wpływa automatycznie na zmianę zachowań ludzi. Jej cele są bardziej złożone, a ich hierarchia zależy od indywidualnych potrzeb młodego człowieka oraz wpływu środowiska, w którym żyje. Zdrowie i edukacja są ściśle powiązanymi z sobą obszarami. Inwestowanie w zdrowie, zwłaszcza tych najmłodszych, przynosi wymierne korzyści społeczno-ekonomiczne w skali całego kraju. Zdrowe dzieci lepiej uczą się, a ludzie z wyższym poziomem wykształcenia żyją dłużej i ich życie cechuje wyższa jakość.

Słowa kluczowe: edukacja zdrowotna, promocja zdrowia, uczniowie, pielęgniarka szkolna, health education, health promotion, student, school nurse