Wprowadzenie. Wyznacznikiem przestrzegania praw chorego jest uzyskiwanie jego świadomej zgody na działania medyczne, tak terapeutyczne, jak i diagnostyczne czy profilaktyczne. Celem pracy było przedstawienie opinii lekarzy na temat konieczności, potrzeby oraz warunków uzyskiwania świadomej zgody.

Metodyka, rezultaty, dyskusja. Badaniami objęto 230 lekarzy z województwa lubelskiego i podkarpackiego. Prawie wszyscy respondenci uznali, że znają prawa pacjentów, ale tylko niespełna połowa badanych (47%) uważała, że przepisy dotyczą także badań diagnostycznych. Podstawowymi źródłami informacji o prawach pacjenta okazały się Gazeta lekarska i telewizja. Zdecydowana większość badanych przyznała się do trudności w rozumieniu przepisów regulujących postępowanie lekarzy wobec pacjentów oraz wskazała na ich ograniczoną przydatność w codziennej pracy. Potrzebę zmiany obowiązującego prawa dostrzegało 4/5 badanych. Co dziesiąty respondent przyznał się do świadomego naruszenia przepisów dotyczących praw chorego w ciągu 2 lat poprzedzających badanie, co trzeci – uczynił to nieświadomie. 30% badanych informowało chorego przed wszystkimi badaniami, a 60% przed badaniami inwazyjnymi, ale i tak przekazywane informacje były zazwyczaj niepełne. 1/5 respondentów przyznała się do wykonania zabiegu bez zgody pacjenta, najczęściej dla ratowania życia w ciągu 5 lat poprzedzających badanie. 4/5 lekarzy opowiedziało się za prawem do wykonywania badań bez zgody chorego dla dobra społecznego, jak np. określenie nosicielstwa HIV u osób, które mają być operowane. Zdecydowana większość badanych słuchała uważnie opinii pacjenta na temat leczenia, ale ostateczne decyzje podejmowała samodzielnie. Odpowiedzi na to i wiele innych pytań wykazywały związek z analizowanymi czynnikami socjodemograficznymi.

Wnioski. Wyniki wskazują na potrzebę większego zainteresowania prawami pacjenta i ujęcia tej problematyki w programie szkolenia przed- i podyplomowego. Ma to umożliwić zastąpienie w przyszłości świadomej zgody pacjenta przez świadomy udział w podejmowaniu decyzji.

Słowa kluczowe: autonomia pacjenta, ethics, etyka, informed consent, patient's autonomy, patient's rights, prawa pacjenta, świadoma zgoda